دبستانند ، و در جنب همّت بلندش ارباب همم متعاليه در شمار دريوزه‌كنان ، صاحب شكوهى كه فتنه از بيم سياستش گريزان است ، و از صيت عدالتش در مهد امن و امان ، اگر گردون [ گردان ] با آن ديده‌هاى فراوان در طلب نظيرش در قرنهاى بيشمار سير نمايد جز در آينهء خيال نخواهد ديد ، و اگر وهم تيز رفتار در قرون بسيار براى وصول به ادنى پايهء رفعت و شوكتش تكاپو نمايد به آن نخواهد رسيد ، يعنى شاهزادهء فلك شوكت ، مرّيخ مهابت ، مشترى سعادت ، كيوان رفعت ، اقدس ارفع و الا ، محمد ولى ميرزا ، ادام اللّه شوكته فى ظلّ والده ، ما طلع نجم فى السّماء - حكم مطاع به اين تهيدست متاع دانش رسيد كه بايد كتابى ، به لغت فارسى ، نوشته شود كه مشتمل باشد بر اشرف فنون حكمت ، كه عبارت است از فنّ الهى و فنّ طبيعى ، به نحوى كه مبتدى از آن بهره‌مند تواند بود و منتهى را به سر منزل اذعان و حصول اطمينان راه تواند نمود ، شبيه به شرحى كه وارث علوم فضلاى سابقين و محيى رسوم حكماى الهييّن ، جامع سعادتين علم و عرفان ، و صاحب منزلتين كشف و برهان ، مظهر اسرار حكماى راسخين ، و مقتبس انوار آثار ائمّهء طاهرين ، صلوات اللّه عليهم اجمعين ، محمّد بن ابراهيم ، الشّهير بصدر الدّين ، جزاه اللّه خيرا عن الطّالبين و قدّس روحه فى زمرة المقدّسين ، به لغت عربى بر هدايهء اثيريّه نوشته است ، امتثالا لأمره المطاع ، با عدم استطاعت و قلّت بضاعت ، در آن امر كه سرمايه‌داران متاع دانش را [ 3 ] به دشوارى ميسّر مىگردد شروع نمود ، و من اللّه الإعانة و التّوفيق . و آن را به مرآت الأكوان موسوم گردانيد ، و اساس آن را بر مقدّمه و دو فن و خاتمه طرح انداخت . و اميدوارى از الطاف بارى آن است كه به نحوى كه در آينهء خيال مصوّر است بر منصّهء ظهور جلوه نمايد . فأقول : رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي ، وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي ، وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي . ( طه : 27 ) فإنّك وليّى و ناصرى و بيدك أزمّة الحقّ و الصّدق . مقدمه در تعريف حكمت و تقسيم آن به الهى و رياضى و طبيعى ببايد دانست كه حكمت كمالى است مستند به شناسايى حقايق موجودات به نحو واقع در نفس الأمر ، و حكم بر وجود آنها از روى جزم و يقين نه به ظنّ و تخمين ، خواه آن شناسايى و حكم بالفعل حاصل باشند ، و خواه به وجود ملكهء راسخه باشند كه در تحصيل آنها به تجشّم